ปัจจยนิทเทส

Paccaya Niddesa

อ่านเพิ่มเติมที่มา

สัปาดาห์ที่ ๔ หลังการตรัสรู้สัมมาสัมโพธิญาณ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ได้ทรงประทับ ณ รัตนฆรเจดีย์ ก็ได้ทรงหยั่งพระปัญญาลงสู่พระอภิธรรม ตั้งแต่พระธรรมสังคณี แต่ก็ไม่ได้ทำปีติให้โลดแล่นในกระแสชีวิตของพระองค์

กระทั่งได้หยั่งพระพุทธญาณลงสู่พระมหาปัฏฐาน ก็ราวกับว่าปลาใหญ่ ที่อยู่ในสายน้ำแคบ ๆ มานาน ได้แหวกว่ายลงสู่มหาสมุทรใหญ่ สามารถโลดแล่นได้อย่างเต็มที่ พระปัญญาญาณของพระพุทธเจ้า เมื่อทรงใช้พิจารณาธรรมทั่ว ๆ ไป ก็ไม่ได้ใช้ศักยภาพอย่างเต็มที่ แต่เมื่อได้หยั่งลงสู่พระมหาปัฏฐาน จึงคู่ควรแก่การใช้ศักยภาพของพระปัญญาอันกว้างขวาง อย่างเต็มความสามารถ

ปัจจะยะนิทเทโส

[๑] เหตุปัจจะโยติ

เหตู เหตุสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตังสะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง เหตุปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๒] อารัมมะณะปัจจะโยติ

รูปายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

สัททายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

คันธายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ระสายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โผฏฐัพพายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง สัททายะตะนัง คันธายะตะนัง ระสายะตะนัง โผฏฐัพพายะตะนัง มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

สัพเพ ธัมมา มะโนวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ยัง ยัง ธัมมัง อารัพภะ เย เย ธัมมา อุปปัชชันติ จิตตะเจตะสิกา ธัมมา เต เต ธัมมา เตสัง เตสัง ธัมมานัง อารัมมะณะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๓] อะธิปะติปัจจะโยติ

ฉันทาธิปะติ ฉันทะสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตัง สะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง อะธิปะติปัจจะเยนะ ปัจจะโย

วีริยาธิปะติ วีริยะสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตัง สะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง อะธิปะติปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จิตตาธิปะติ จิตตะสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตัง สะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง อะธิปะติปัจจะเยนะ ปัจจะโย

วีมังสาธิปะติ วีมังสะสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตัง สะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง อะธิปะติปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ยัง ยัง ธัมมัง คะรุง กัตฺวา เย เย ธัมมา อุปปัชชันติ จิตตะเจตะสิกา ธัมมา เต เต ธัมมา เตสัง เตสัง ธัมมานัง อะธิปะติปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๔] อะนันตะระปัจจะโยติ

จักขุวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

มะโนธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตะวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานะวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหาวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายะวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

เยสัง เยสัง ธัมมานัง อะนันตะรา เย เย ธัมมา อุปปัชชันติ จิตตะเจตะสิกา ธัมมา เต เต ธัมมา เตสัง เตสัง ธัมมานัง อะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๕] สะมะนันตะระปัจจะโยติ

จักขุวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

มะโนธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตะวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานะวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหาวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายะวิญญาณะธาตุ ตังสัมปะยุตตะกา จะ ธัมมา มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

เยสัง เยสัง ธัมมานัง สะมะนันตะรา เย เย ธัมมา อุปปัชชันติ จิตตะเจตะสิกา ธัมมา เต เต ธัมมา เตสัง เตสัง ธัมมานัง สะมะนันตะระปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๖] สะหะชาตะปัจจะโยติจัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญัง สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโยจัตตาโร มะหาภูตา อัญญะมัญญัง สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โอกกันติกขะเณ นามะรูปัง อัญญะมัญญัง สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จิตตะเจตะสิกา ธัมมา จิตตะสะมุฏฐานานัง รูปานัง สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

มะหาภูตา อุปาทารูปานัง สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปิโน ธัมมา อะรูปีนัง ธัมมานัง กิญจิ กาเล สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย, กิญจิ กาเล นะ สะหะชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๗] อัญญะมัญญะปัจจะโยติจัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จัตตาโร มะหาภูตา อัญญะมัญญะปัจจะเยนะ ปัจจะโย โอกกันติกขะเณ นามะรูปัง อัญญะมัญญะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

[๘] นิสสะยะปัจจะโยติจัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโยจัตตาโร มะหาภูตา อัญญะมัญญัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโยโอกกันติกขะเณ นามะรูปัง อัญญะมัญญัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จิตตะเจตะสิกา ธัมมา จิตตะสะมุฏฐานานัง รูปานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

มะหาภูตา อุปาทารูปานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จักขายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ยัง รูปัง นิสสายะ มะโนธาตุ จะ มะโนวิญญาณะธาตุ จะ วัตตันติ ตัง รูปัง มะโนธาตุยา จะ มะโนวิญญาณะธาตุยา จะ ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง นิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๙] อุปะนิสสะยะปัจจะโยติ

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง เกสัญจิ อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง เกสัญจิ อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อัพฺยากะตานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อัพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

อุตุโภชะนัมปิ อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย ปุคคะโลปิ อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย เสนาสะนัมปิ อุปะนิสสะยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย. [๑๐] ปุเรชาตะปัจจะโยติ

จักขายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

สัททายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

คันธายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ระสายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โผฏฐัพพายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง สัททายะตะนัง คันธายะตะนัง ระสายะตะนัง โผฏฐัพพายะตะนัง มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ยัง รูปัง นิสสายะ มะโนธาตุ จะ มะโนวิญญาณะธาตุ จะ วัตตันติ ตัง รูปัง มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

มะโนวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง กิญจิ กาเล ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย กิญจิ กาเล นะ ปุเรชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๑] ปัจฉาชาตะปัจจะโยติ

ปัจฉาชาตา จิตตะเจตะสิกา ธัมมา ปุเรชาตัสสะ อิมัสสะ กายัสสะ ปัจฉาชาตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๒] อาเสวะนะปัจจะโยติ

ปุริมา ปุริมา กุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กุสะลานัง ธัมมานัง อาเสวะนะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา อะกุสะลา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง อะกุสะลานัง ธัมมานัง อาเสวะนะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ปุริมา ปุริมา กิริยาพฺยากะตา ธัมมา ปัจฉิมานัง ปัจฉิมานัง กิริยาพฺยากะตานัง ธัมมานัง อาเสวะนะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๓] กัมมะปัจจะโยติ

กุสะลากุสะลัง กัมมัง วิปากานัง ขันธานัง กะฏัตตา จะ รูปานัง กัมมะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

เจตะนา สัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตังสะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง กัมมะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๔] วิปากะปัจจะโยติ

วิปากา จัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญัง วิปากะปัจจะเยนะ ปัจจะโย. [๑๕] อาหาระปัจจะโยติ

กะพะฬีกาโร อาหาโร อิมัสสะ กายัสสะ อาหาระปัจจะเยนะ ปัจจะโย

อะรูปิโน อาหารา สัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตังสะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง อาหาระปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๖] อินทฺริยะปัจจะโยติ

จักขุนทฺริยัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตินทฺริยัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานินทฺริยัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหินทฺริยัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายินทฺริยัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปะชีวิตินทฺริยัง กะฏัตตารูปานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

อะรูปิโน อินทฺริยา สัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตังสะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง อินทฺริยะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๗] ฌานะปัจจะโยติ

ฌานังคานิ ฌานะสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตังสะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง ฌานะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๘] มัคคะปัจจะโยติ

มัคคังคานิ มัคคะสัมปะยุตตะกานัง ธัมมานัง ตังสะมุฏฐานานัญจะ รูปานัง มัคคะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๑๙] สัมปะยุตตะปัจจะโยติจัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญัง สัมปะยุตตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.[๒๐] วิปปะยุตตะปัจจะโยติรูปิโน ธัมมา อะรูปีนัง ธัมมานัง วิปปะยุตตะปัจจะเยนะ ปัจจะโยอะรูปิโน ธัมมา รูปีนัง ธัมมานัง วิปปะยุตตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.[๒๑] อัตถิปัจจะโยติจัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโยจัตตาโร มะหาภูตา อัญญะมัญญัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโยโอกกันติกขะเณ นามะรูปัง อัญญะมัญญัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จิตตะเจตะสิกา ธัมมา จิตตะสะมุฏฐานานัง รูปานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโยมะหาภูตา อุปาทารูปานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จักขายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

สัททายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

คันธายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ระสายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โผฏฐัพพายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง สัททายะตะนัง คันธายะตะนัง ระสายะตะนัง โผฏฐัพพายะตะนัง มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ยัง รูปัง นิสสายะ มะโนธาตุ จะ มะโนวิญญาณะธาตุ จะ วัตตันติ ตัง รูปัง มะโนธาตุยา จะ มะโนวิญญาณะธาตุยา จะ ตัง สัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๒๒] นัตถิปัจจะโยติ

สะมะนันตะระนิรุทธา จิตตะเจตะสิกา ธัมมา ปะฏุปปันนานัง จิตตะเจตะสิกานัง ธัมมานัง นัตถิปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๒๓] วิคะตะปัจจะโยติ

สะมะนันตะระวิคะตา จิตตะเจตะสิกา ธัมมา ปะฏุปปันนานัง จิตตะเจตะสิกานัง ธัมมานัง วิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย.

[๒๔] อะวิคะตะปัจจะโยติจัตตาโร ขันธา อะรูปิโน อัญญะมัญญัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโยจัตตาโร มะหาภูตา อัญญะมัญญัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโยโอกกันติกขะเณ นามะรูปัง อัญญะมัญญัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จิตตะเจตะสิกา ธัมมา จิตตะสะมุฏฐานานัง รูปานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

มะหาภูตา อุปาทารูปานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

จักขายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โสตายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ฆานายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ชิวหายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

กายายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง จักขุวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

สัททายะตะนัง โสตะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

คันธายะตะนัง ฆานะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ระสายะตะนัง ชิวหาวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

โผฏฐัพพายะตะนัง กายะวิญญาณะธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

รูปายะตะนัง สัททายะตะนัง คันธายะตะนัง ระสายะตะนัง โผฏฐัพพายะตะนัง มะโนธาตุยา ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโย

ยัง รูปัง นิสสายะ มะโนธาตุ จะ มะโนวิญญาณะธาตุ จะ วัตตันติ ตัง รูปัง มะโนธาตุยา จะ มะโนวิญญาณะธาตุยา จะ ตังสัมปะยุตตะกานัญจะ ธัมมานัง อะวิคะตะปัจจะเยนะ ปัจจะโยติ.

ปัจจะยะนิทเทโส นิฏฐิโต.

จากหนังสือสาธยายธรรม นำสู่วิมุตฺติ หน้า ๑๖๘ รวบรวมและเรียบเรียงโดยทีมงานธรรมสมทบ