พระอภิธรรม

พระศาสดากำลังทรงทำปาฏิหาริย์อยู่นั่นแล ทรงรำพึงว่า "พระพุทธเจ้าในอดีตทั้งหลายทำปาฏิหาริย์นี้แล้ว จำพรรษาที่ไหนหนอแล?" ทรงเห็นว่า "จำพรรษาในภพดาวดึงส์ แล้วทรงแสดงอภิธรรมปิฎกแก่พระพุทธมารดา" ดังนี้แล้ว ทรงยกพระบาทขวาเหยียบเหนือยอดภูเขายุคันธร ทรงยกพระบาทอีกข้างหนึ่งเหยียบเหนือยอดเขาสิเนรุ วาระที่ย่างพระบาท ๓ ก้าว ได้มีแล้วในที่ ๖๘ แสนโยชน์อย่างนี้ ช่องพระบาท ๒ ช่อง ได้ถ่างออกเช่นเดียวกันกับการย่างพระบาทตามปกติ ใคร ๆ ไม่พึงกำหนดว่า "พระศาสดาทรงเหยียดพระบาทเหยียบแล้ว เพราะในเวลาที่พระองค์ทรงยกพระบาทนั่นแหละ ภูเขาเหล่านั้นก็มาสู่ที่ใกล้พระบาทรับไว้แล้ว ในเวลาที่พระศาสดาทรงเหยียบแล้ว ภูเขาเหล่านั้นก็ตั้งประดิษฐานในที่เดิม"

ท้าวสักกะทอดพระเนตรเห็นพระศาสดาแล้ว ทรงดำริว่า "พระศาสดาจักทรงเข้าจำพรรษานี้ ในท่ามกลางปัณฑุกัมพลสิลา อุปการะจักมีแก่เหล่าเทพยดามากหนอ แต่เมื่อพระศาสดาทรงจำพรรษาที่นั่น ก็แล ปัณฑุกัมพลสิลานี้ ยาว ๖๐ โยชน์ กว้าง ๕๐ โยชน์ หนา ๑๕ โยชน์ แม้เมื่อพระศาสดาประทับนั่งแล้ว ก็คงคล้ายกับว่างเปล่า"

แม้พระองค์ทรงปูลาดผ้าสังฆาฏิ ก็คลุมปัณฑุกัมพลสิลาอาสน์นี้พอดี กระนั้นท้าวสักกะก็ไม่คลายความกังวล จนเมื่อพระบรมศาสดาทรงเสด็จประทับนั่ง ณ ที่ประทับของท้าวสักกะ กลับเป็นความพอดีอันงามหาประมาณมิได้

ในพรรษาที่ ๗ นี้เอง ทรงแสดงพระอภิธรรมโดยพิสดารแก่พระพุทธมารดาและเหล่าเทวดาในชั้นดาวดึงส์ตลอด ๓ เดือน พระองค์ทรงเนรมิตพระพุทธนิมิตให้แสดงธรรมแทน ในระหว่างเสด็จบิณฑบาต ณ อุตรกุรุทวีป และกระทำภัตตกิจ ณ ริมสระอโนดาต โดยมีท่านพระสารีบุตรคอยอุปัฏฐาก พระพุทธเจ้าจึงทรงแสดงพระอภิธรรมโดยย่อแก่ท่านพระสารีบุตร

พระสารีบุตรจึงได้นำพระอภิธรรมที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง มาสอนแก่เหล่าอันเตวาสิก โดยไม่ย่อและไม่พิสดารจนเกินไป

พระอภิธรรมจึงได้สืบทอดกันมาตราบถึงปัจจุบัน